درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس هفتم
درس 24: دانش و هنر در ایران باستان
پیشرفتهای ایرانیان در دانش، هنر و معماری، جلوههایی از شکوه و عظمت تمدن کهن ایران است. زبان و خط اساس گسترش این دانش بوده است. در این درس به طور اختصار با این موضوعات آشنا میشوید.
زبان پارسی (فارسی)
از هنگام استقرار اقوام آریایی در سرزمین ایران، زبان فارسی زبان گفتاری و نوشتاری مردم این سرزمین بوده است و نویسندگان و شاعران زیادی به این زبان نوشته و سرودهاند. البته زبان فارسی در دورههای مختلف تاریخی تغییرات زیادی پیدا کرده است. زبان ایرانیان در دورهٔ هخامنشیان «پارسی باستان» و در عصر اشکانیان و ساسانیان «پارسی میانه» یا «پهلوی» بوده که با هم تفاوتهایی داشتهاند. بعدها در دورهٔ اسلامی زبان «فارسی دری» رواج یافت. زبان رسمی امروز ما نیز فارسی دری است که با دو زبان قبلی شباهتهایی دارد.
فعّالیت (صفحهٔ 150 کتاب درسی)
پاسخ در لینک زیر
https://gama.ir/test/detail/4258
1- تحقیق کنید در کدام کشورها به جز ایران، مردم به زبان فارسی صحبت میکنند؟
خط
پیشتر خواندید که قبل از مهاجرت آریاییها، تمدنهای باستانی ایران همچون ایلام، صاحب خط بودهاند. در زمان هخامنشیان، ایرانیان «خطّ میخی» را از اقوام بینالنهرین اقتباس کردند و تغییرات زیادی در آن به وجود آوردند. کتیبههای به جا مانده از دورهٔ هخامنشیان در بیستون و تخت جمشید به زبان پارسی باستان و با خطّ میخی نوشته شده است. در دورههای اشکانیان و ساسانیان، خطّ پهلوی رایج بود.
فعّالیت (صفحهٔ 151 کتاب درسی)
نیاز به شمارش و محاسبه کردن، نخستین محرک بشر برای ابداع و اختراع خط بوده است. پس از این که انسانها شروع به دامپروری و کشاورزی کردند و یک جانشین شدند، روابط و نوع همکاری آنان با یکدیگر گستردهتر شد. از این رو، ناگزیر شدند مقرراتی وضع کنند تا براساس آن با یکدیگر همکاری کنند، بنابراین ضرورت داشت مقررات مذکور در جایی ثبت و ضبط (نگارش) شود تا از خاطر نرود و افراد همگی ملزم و متعهد به انجام آنها باشند. علاوه بر نیازهای مذکور، تمایل به حفظ خاطره و میل به ماندگاری نام و نشان، یکی دیگر از انگیزههای بشر برای ابداع خط بوده است.
4- به تصویر خط در دورۀ هخامنشیان توجه کنید و بگویید چرا به این خط، خطّ میخی میگویند؟
چون علامت و نشانههای این خط شبیه به میخ است، به خط میخی معروف شده است.
5- به شکل خطّ ایلامیان توجه کنید و بگویید چه نوع خطّی بوده است؟
این شکل از خط ایلامی از نوع خط تصویری است.
6- کاربرگۀ شمارۀ (21) انواع خط را در کلاس انجام دهید.
پاسخ در لینک زیر
https://gama.ir/test/detail/4259
|
|
دانش
ایرانیان باستان در علوم و فنون مختلف پیشرفتهای چشمگیری داشتند. ساختن بناهای عظیم و محکم، سدها، پلها، ابزارها و وسایل مختلف زندگی که به دست ایرانیان ابداع شده، نشان میدهد آنها با علوم گوناگونی چون ریاضی، هندسه، زمین شناسی و... آشنا بودهاند.
ایرانیان باستان در علم نجوم پیشرفت کرده و با سنجش و تعیین زمان به خوبی آشنا بودند و چون برای فعّالیتهای کشاورزی که در فصول خاصی از سال انجام میگرفت به تقویم نیاز داشتند، تقویم خورشیدی (شمسی) را به وجود آوردند و سال را به 12 ماه 30 روزه تقسیم کردند و پنج روز پایانی سال را جداگانه به حساب آوردند. این تقویم از کم نظیرترین تقویمهای دنیا است.
ایرانیان در پزشکی نیز پیشرفت کرده بودند و خواص درمانی گیاهان را میشناختند. در بخشی از کتاب اوستا از سه نوع پزشک جراح، پزشک معمولی و پزشک دعا که با دعای مقدّس باطن افراد را درمان میکند، نام برده شده است.در دورهٔ ساسانیان، شاپور ساسانی در شهر جندیشاپور (در خوزستان کنونی) مدرسههای پزشکی و بیمارستانی تأسیس نمود که یکی از قدیمیترین مدارس پزشکی جهان به شمار میروند. او از دانشمندان و استادان برجستهٔ دیگر کشورهای آن روز نیز برای تدریس در این دانشگاه دعوت میکرد. در این مدرسهٔ بزرگ علاوه بر پزشکی، نجوم، ریاضیات، موسیقی، شیمی (کیمیاگری) و... تدریس میشد.
هنر
در عصر باستان، صنعتگران و هنرمندان آثار بسیار زیبا و ظریفی به وجود آوردند. آنها در رشتههای گوناگون چون سفالگری، پارچه بافی، قالی بافی، فلزکاری، چرم سازی، زرگری، کاشیکاری، سنگ بُری، حجاری، قلمزنی، منبّت کاری، موسیقی، نقاشی و... مهارت داشتند.
فعّالیت (صفحهٔ 153 کتاب درسی)
ایرانیان باستان: 1- انواع فلزات مثل طلا، نقره، مس، مفرغ، برنز و... را میشناختهاند. 2- طریقهی ذوب و استخراج فلزات را میشناختهاند؛ زیرا فلزات مذکور به صورت خالص در طبیعت موجود نبوده است 3- به دانش و فن ریختهگری و قالب ریزی مسلط بودهاند که توانستهاند چنین ظروفی بسازند 4- ذوق و مهارت هنری بالایی داشتهاند که توانستهاند ظروفی با چنان ظرافت، دقت و زیبایی طراحی کنند 5- در طراحی و محاسبات هندسی تبحر داشتهاند. (شناخت فلزات، ذوب و استخراج فلزات، ریختهگری و قالب ریزی، طراحی و ذوق هنری، محاسبات هندسی، سفال گری)
معماری: ایرانیان با توجه به شرایط آب و هوایی و مصالحی که در منطقهٔ آنها بود، خانههای خود را از سنگ، چوب و خشت میساختند.
با تأسیس امپراتوریهای بزرگ و ساختن شهرها به تدریج بناهای بزرگ و باشکوهی چون کاخها، آرامگاهها و آتشکدهها ساخته شدند.
برخی از این بناها مانند تخت جمشید از نظر معماری، وسعت و عظمت، شهرت جهانی دارند. علاوه بر تخت جمشید،هگمتانه، پاسارگاد، تخت سلیمان، طاق بستان و طاق کسری از بناهایی هستند که پیشرفت ایرانیان را در معماری نشان میدهند.
فعّالیت (صفحهٔ 153 کتاب درسی)
بیشتر بناهای باقی مانده از دورهٔ باستان را کاخها، آتشکدهها، قلعهها و پلها (ابنیهٔ حکومتی و عمومی) تشکیل میدهند و تقریباً از خانههای مردم عادی آثار چندانی برجای نمانده است. علت این پدیده را باید در نوع مصالح ساختمانی مورد استفاده، نحوهی ساخت و ساز، و نوع معماری جستوجو کرد. شاهان و سایر صاحب منصبان حکومتی، مرغوبترین مصالح ساختمانی و بهترین و ماهرترین مهندسان، بنایان، کارگران و سنگ تراشان را برای ساختن کاخها، آتشکدهها (معابد)، پلها و قلعهها به خدمت میگرفتند؛ بنابراین، بنایی که ساخته میشد، از استحکام کافی برخوردار بود و در برابر حوادث طبیعی یا تخریبهای انسانی مقاومتر بود؛ اما مردمان عادی را این توان و امکان نبود که ساختمانهایی با چنان مصالح مرغوب و مستحکم بنا کنند، بنابراین، ساختمانهایی که مردم عادی میساختند، نمیتوانست در برابر آسیبهای طبیعی و انسانی مدت زمان زیادی دوام آورد.
9- اگر کارت پستالی از بناهای ایران باستان دارید به کلاس بیاورید و روی تابلو، نصب و آن مکان را به هم کلاسیهایتان معرفی کنید.
به کار ببندیم (صفحهٔ 154 کتاب درسی)
1- به چند گروه تقسیم شوید و هر گروه یک کارت تبریک نوروز درست کنید. برای مثال، روی این کارت، سفرهٔ هفت سین را با نقاشی یا کاردستی نمایش دهید، دعای تحویل سال را بر روی آن با خطِّ خوش بنویسید و … کارت را تزیین کنید.
2- اگر به کاردستی علاقه دارید با توجه به تصویر یکی از بناهای ایران باستان، نمونکی (ماکتی) از یک اثر تاریخی بسازید، آن را رنگ آمیزی کنید و در کلاس به نمایش بگذارید.
3- در صورتی که به اینترنت دسترسی دارید با راهنمایی معلم به پایگاه سازمان میراث فرهنگی یکی از استانها مانند فارس، کرمانشاه، خوزستان، ایلام و… مراجعه کنید و اطلاعاتی دربارهٔ یک بنای تاریخی مربوط به دورۀ ایران باستان گردآوری کنید.